Ortodontik tedavinin belirli bir aşamasında hastalarımızdan küçük ortodontik lastikleri kullanmalarını istiyoruz; bunu hem diş telleriyle hem de şeffaf plaklarla yürüttüğümüz tedavilerde yapıyoruz. Bu lastikler tedavinin en çok merak edilen, açık söylemek gerekirse en çok aksatılan parçası. En sık duyduğumuz soru da şu oluyor: bu lastikler kaç ay takılacak? Herkes için geçerli tek bir süre yok; ama bu süreyi neyin belirlediğini anlatabiliriz.
Ortodontik lastik ne işe yarıyor?
Diş telleri de şeffaf plaklar da dişleri kendi çenesi içinde sıraya diziyor. Alt ve üst çenenin birbirine göre konumu, yani kapanış, çoğu zaman tek başına bu hareketle düzelmiyor. Lastikler tam burada devreye giriyor: diş teli tedavisinde braketlerdeki kancalara, şeffaf plak tedavisinde ise dişlere yapıştırılan küçük butonlara ya da plağın kenarındaki kesilere takılarak iki çene arasında hafif ama sürekli bir kuvvet oluşturuyor. Bu kuvvet dişleri hedeflediğimiz kapanışa doğru yavaş yavaş taşıyor. Sabit tel tedavisi sürecinde de şeffaf plak tedavisi sürecinde de lastikleri genellikle dişler sıraya girdikten sonraki aşamada devreye alıyoruz.
Kaç ay takılıyor?
Pratikte en sık gördüğümüz aralık üç ay ile bir yıl arasında. Bu bir kural değil: bazı hastalarda birkaç hafta yeterli olurken, bazı vakalarda kullanım tedavinin büyük bölümüne yayılabiliyor. Aşağıdaki tablo sık karşılaştığımız durumlar için kaba bir fikir veriyor — kesin sınır değil, yalnızca bir çerçeve. Sizin için geçerli süreyi muayene ve kontroller belirliyor.
| Durum | Sık görülen kullanım aralığı | Belirleyici olan |
|---|---|---|
| Hafif kapanış farkı | Birkaç hafta – 3 ay | Kat edilmesi gereken mesafenin azlığı |
| Orta düzey kapanış uyumsuzluğu | 3 – 8 ay | Çenelerin birbirine göre konumu |
| Belirgin uyumsuzluk | Tedavinin büyük bölümü | İskeletsel yapı ve büyüme dönemi |
| Tedavi sonunda ince ayar | 1 – 3 ay | Kapanışın oturma hızı |
Günde kaç saat takmak gerekiyor?
Aslında süreyi belirleyen şey ay sayısından çok, günün kaç saatinde takılı olduğu. Genellikle günde 20–22 saat takılmasını istiyoruz; yani yemek yerken ve dişlerinizi fırçalarken çıkarıp hemen ardından geri takmanızı. Uyurken de takılı kalıyor. Lastikler zamanla esnekliğini kaybettiği için hekiminizin belirttiği sıklıkta yenisiyle değiştiriliyor.
Muayenehanede en sık gördüğümüz hatalar
- Yalnızca gündüz takmak: uyku saatleri kesintisiz kuvvet için en verimli dönem.
- Birkaç gün atlayıp sonra telafi etmeye çalışmak; kuvvetin sürekliliği bozulduğu için hareket duraklıyor.
- Daha hızlı sonuç almak için aynı anda iki lastik takmak ya da fazla germek — hız kazandırmıyor, çeneye gereksiz yük bindirebiliyor.
- Yemekten sonra takmayı unutup akşama kadar öyle kalmak.
- Esnekliğini yitirmiş, gevşemiş lastiği değiştirmeden kullanmaya devam etmek.
- Lastik kancadan ya da butondan sürekli çıkıyorsa kontrolü beklemek; bunu bize hemen bildirmenizi tercih ediyoruz.
Süreyi ne uzatır, ne kısaltır?
En belirleyici etken düzenlilik. Lastikler günde birkaç saat takıldığında hareket neredeyse duruyor ve toplam süre uzuyor. Bunun dışında başlangıçtaki kapanış farkının büyüklüğü, yaş ve büyüme dönemi de süreyi etkiliyor. Tedavinin bütününün nasıl planlandığını ortodontik tedavi süresi yazımızda anlatmıştık.
Sık Sorulan Sorular
Ortodontik lastik ne kadar süre takılır?
Sık gördüğümüz aralık üç ay ile bir yıl arasında; hafif düzeltmelerde birkaç hafta yeterli olabiliyor. Kesin süreyi kapanışınız ve kontrollerdeki ilerleme belirliyor.
Lastikleri takmazsam ne olur?
Dişlerin hareketi yavaşlıyor ya da duruyor. Bu genellikle tedavinin toplam süresinin uzaması anlamına geliyor; tel ya da plak yerinde olduğu halde kapanışta ilerleme olmuyor.
Uyurken de takmalı mıyım?
Evet, aksi söylenmediyse gece de takılı kalmasını istiyoruz. Kesintisiz kuvvet açısından uyku saatleri en verimli dönem.
Lastik çene yapısını düzeltir mi?
Lastikler dişlerin ve çenelerin birbirine göre kapanışına yardımcı oluyor. İskeletsel düzeydeki belirgin uyumsuzluklarda ise farklı bir tedavi planı gerekebiliyor; bunu muayenede birlikte değerlendiriyoruz.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Lastik kullanım süreniz için tedavinizi yürüten ortodonti uzmanına başvurunuz.
Tıbbi İnceleme
Dr. Betül Nazlı Muştu — Ortodonti Uzmanı, Kadıköy / Bağdat Caddesi