Ortodonti Uzmanı
Ortodontik Aparey Çeşitleri
Sabit, Hareketli, Fonksiyonel ve Ağız Dışı Apareyler Ne İşe Yarar?
Ortodontik aparey çeşitleri; dişlere sabitlenen sabit apareyler, hastanın takıp çıkarabildiği hareketli apareyler, çene gelişimini yönlendiren fonksiyonel apareyler, baş ve çeneden destek alan ağız dışı apareyler ve tedavi sonrası kullanılan pekiştirme apareyleri olarak gruplanır. Hangi apareyin seçileceğini sorunun türü, yaş ve büyüme dönemi belirler.
Bu sayfada en sık duyulan apareyleri tek tek, kısaca anlattım. Size ya da çocuğunuza hangisinin uygun olduğuna ise muayenede birlikte karar veriyoruz.

Aparey
Ortodontik Aparey Nedir?
Ortodontik aparey, dişleri hareket ettirmek, çenelerin gelişimini yönlendirmek, bir boşluğu korumak ya da tedavi sonunda dişleri yeni konumunda tutmak için kişiye özel hazırlanan tedavi aracıdır. Halk arasında aparat, plak ya da damaklık olarak da adlandırılır.
Apareyler çoğunlukla büyüme çağındaki çocuklarda kullanılır; çünkü bu dönemde çenelerin gelişimi hâlâ yönlendirilebilir. Yetişkinlerde ise daha çok sabit tel ya da şeffaf plak tedavisine yardımcı olarak ve tedavi sonrası pekiştirmede yer alırlar.
Sabit mi, hareketli mi?
Sabit apareyler dişlere bantlarla ya da yapıştırılarak tutturulur; yalnızca hekim takıp çıkarabilir ve hastanın düzenli kullanımına bağlı değildir. Hareketli apareyleri ise hasta yemek ve fırçalama için çıkarabilir; etkileri, önerilen süre boyunca düzenli takılmalarına bağlıdır.

Aparey Grupları
Ortodontik Apareyler Kaça Ayrılır?
Apareyleri takılış biçimlerine ve amaçlarına göre altı ana grupta toplayabiliriz.
Sabit apareyler
Dişlere bantlarla tutturulur; çene genişletme, yer tutma ve ankraj için kullanılır.
Hareketli apareyler
Akrilik ve telden oluşan, hastanın takıp çıkarabildiği plaklar.
Fonksiyonel apareyler
Büyüme çağında alt ve üst çenenin birbirine uyumunu yönlendirmeyi amaçlar.
Ağız dışı apareyler
Baş, alın ya da çene ucundan destek alarak çenelere kuvvet uygular.
Alışkanlık kırıcılar
Parmak emme ve dil itme gibi alışkanlıkların dişlere etkisini engeller.
Pekiştirme apareyleri
Tedavi bittikten sonra dişlerin yeni konumunu korur.
Aparey Rehberi
Aparey Çeşitleri ve Ne İşe Yaradıkları
En sık sorulan apareyleri amaçlarına göre grupladım. Süreler ve yaş aralıkları genel bilgi içindir; her çocukta ve her vakada değişebilir.
Genişletme apareyleri
Hızlı Üst Çene Genişletme Apareyi (Hyrax)
Üst azı dişlerine bantlarla sabitlenen, ortasında vida bulunan aparey. Vida çevrildikçe damağın ortasındaki birleşim yeri açılır ve dar üst çene iskeletsel olarak genişler. Ayrıntılarını çene genişletme sayfamda anlattım.
Quad Helix
Azı dişlerindeki bantlara bağlı, dört yaylı (helix) bir telden oluşur. Üst diş arkını yavaş ve kontrollü biçimde genişletir; tek taraflı çapraz kapanışta tercih edilebilir.
Schwarz Apareyi
Akrilik bir plak ve ortasına yerleştirilen genişletme vidasından oluşan hareketli aparey. Vida belirlenen aralıklarla çevrildikçe diş arkı yavaşça genişler; etkisi daha çok dişler düzeyindedir.
Yer tutma ve ankraj apareyleri
Nance Apareyi
Üst birinci büyük azı dişlerine takılan iki bant ile bunları birleştiren ve damağın ön kısmına yaslanan küçük akrilik düğmeli bir telden oluşur. Azı dişlerinin öne doğru kaymasını önler; süt dişinin erken kaybında yer tutucu, tel tedavisinde ise destek (ankraj) olarak kullanılır.
Lip Bumper
Alt ön dişlerin önünde, dudaktan hafifçe uzakta duran bir tel kalkandır ve azı dişlerindeki bantlara takılır. Alt dudağın ön dişlere yaptığı baskıyı azaltır; alt diş arkında yer kazanılmasına ve dudak emme alışkanlığının önlenmesine yardımcı olur.
Alışkanlık kırıcı apareyler
Palatal Crib (Damak Kafesi)
Azı dişlerine bantlarla sabitlenen ve ön dişlerin arkasında, damakta kafes gibi duran bir tel çerçeve. Dilin ön dişler arasına itilmesini ve parmak emmeyi engelleyerek açık kapanışın artmasını önlemeye yardım eder.
Dil Paravanı
Akrilik bir plağa eklenen tel paravan, dili ön dişlerin arkasında tutar. Palatal crib’in takılıp çıkarılabilen karşılığıdır; etkisi düzenli kullanılmasına bağlıdır. Çocuklarda görülen dil itme alışkanlığını çocuklarda ortodonti sayfamda anlattım.
Fonksiyonel apareyler
Twin Block ve Aktivatör
Alt çeneyi öne konumlandırarak alt çene geriliğinde çenelerin büyümesini yönlendirmeyi amaçlayan apareyler; aktivatör (monoblok) ve bionatör de bu gruptadır. Ayrıntılar Twin Block apareyi yazımda.
Sabit Fonksiyonel Apareyler
Sabit tel tedavisine eklenen yaylı apareylerdir (Forsus tipi gibi). Alt çene geriliğinde, özellikle hareketli apareyi düzenli takması zor olan ergenlerde tercih edilebilir.
Ağız dışı apareyler
Yüz Maskesi
Alın ve çene ucundan destek alıp lastiklerle üst çeneye ileri yönde kuvvet uygulayan aparey. Üst çenenin geride kaldığı durumlarda, büyüme çağının erken döneminde kullanılır.
Headgear
Ense ya da başa takılan bir bant ve azı dişlerine bağlanan bir yüz arkından oluşur. Üst azı dişlerini geriye almak ya da üst çenenin öne doğru büyümesini sınırlamak için kullanılır; bugün bazı vakalarda yerini ağız içi mini vidalara bırakmıştır.
Pekiştirme apareyleri
Hawley Plağı
Damağı ya da alt dişlerin iç yüzünü saran akrilik bir gövde, ön dişlerin önünden geçen ince bir tel ve azı dişlerine tutunan kroşelerden oluşur. En sık tedavi sonrası pekiştirmede kullanılır; küçük yaylar eklenerek basit diş hareketleri de yaptırılabilir.
Positioner
Alt ve üst dişleri birlikte saran, yumuşak ve esnek tek parça bir aparey. Sabit tel tedavisinin sonunda dişlerin son küçük düzeltmelerinde ve pekiştirmede kullanılabilir.
Şeffaf Plak ve Sabit Pekiştirme Teli
Günümüzde pekiştirmede şeffaf plaklar ve dişlerin iç yüzüne yapıştırılan ince teller de sık kullanılıyor. Ne kadar süre kullanılacağını diş telinden sonra plak ne kadar takılır yazımda anlattım.
Karşılaştırma
Aparey Çeşitleri Karşılaştırma Tablosu
Apareyleri türüne, amacına ve genellikle kullanıldıkları döneme göre tek tabloda topladım.
| Aparey | Tür | Ne işe yarar? | Genellikle hangi dönemde? |
|---|---|---|---|
| Hyrax (hızlı genişletme) | Sabit | Dar üst çeneyi iskeletsel olarak genişletir | Büyüme çağı, çoğunlukla 7-14 yaş |
| Quad helix | Sabit | Üst diş arkını yavaşça genişletir | Karışık dişlenme |
| Schwarz apareyi | Hareketli | Diş arkını vidayla yavaşça genişletir | Karışık dişlenme |
| Nance apareyi | Sabit | Üst azıların öne kaymasını önler, yer tutar | Süt dişi erken kaybı, tel tedavisi |
| Lip bumper | Sabit | Alt dudak baskısını azaltır, yer kazandırır | Karışık dişlenme |
| Palatal crib | Sabit | Dil itme ve parmak emmeyi engeller | Karışık dişlenme |
| Dil paravanı | Hareketli | Dili ön dişlerin arkasında tutar | Karışık dişlenme |
| Twin Block / aktivatör | Hareketli | Alt çene geriliğinde büyümeyi yönlendirir | Büyüme atılımı dönemi |
| Yüz maskesi | Ağız dışı | Geride kalan üst çeneyi öne yönlendirir | Büyüme çağının erken dönemi |
| Headgear | Ağız dışı | Üst azıları geriye alır, üst çene büyümesini sınırlar | Büyüme çağı |
| Hawley plağı | Hareketli | Pekiştirme, basit diş hareketleri | Tedavi sonrası, her yaş |
| Positioner | Hareketli | Son düzeltmeler ve pekiştirme | Sabit tel tedavisinin sonu |
Apareyle başlayan tedaviler çoğu zaman tüm kalıcı dişler sürdükten sonra sabit tel ya da şeffaf plak ile ikinci bir aşamada tamamlanır.

Aparey Seçimi
Hangi Aparey Kime Uygun?
Aparey seçimi bir ürün seçimi değil, teşhisin sonucudur. Aynı görünen iki çapraşıklığın kaynağı biri için dar çene, diğeri için bir alışkanlık ya da erken kaybedilen bir süt dişi olabilir. Bu yüzden önce sorunun dişlerden mi çenelerden mi kaynaklandığını belirliyorum.
- Sorunun kaynağı: dişsel mi, iskeletsel mi; bir alışkanlık eşlik ediyor mu?
- Büyüme dönemi: çenelerin gelişimini yönlendiren apareyler büyüme sürerken etkilidir.
- Kullanım uyumu: hareketli aparey düzenli takılamayacaksa sabit bir seçenek düşünülür.
- Tedavinin bütünü: aparey çoğu zaman tel ya da plak tedavisinin ilk aşamasıdır.
İlk ortodontik muayene için önerilen yaş 7 civarıdır; erken dönem tedavinin ne zaman başladığını çocuklarda ortodonti tedavisi ne zaman başlar yazımda anlattım.
Günlük Kullanım
Aparey Kullanırken Dikkat Edilecekler
Apareyden beklenen sonucu almak büyük ölçüde onu doğru kullanmaya bağlı. Hastalarıma ve ailelerine verdiğim temel öneriler şunlar:
Takma süresi
Hareketli apareyi önerdiğim süre boyunca takın; düzensiz kullanım tedaviyi uzatır.
Temizlik
Apareyi her gün yumuşak bir fırça ve ılık suyla temizleyin; sıcak su şeklini bozabilir.
Saklama
Çıkardığınız apareyi peçeteye sarmayın, her zaman kutusunda saklayın.
Vida çevirme
Vidalı apareylerde vidayı yalnızca gösterdiğim sıklıkta ve yönde çevirin.
Konuşma
İlk günlerde konuşmada hafif bir değişiklik olabilir; dil kısa sürede alışır.
Kırılma ya da gevşeme
Sabit aparey gevşerse ya da hareketli aparey kırılırsa bekletmeden bana ulaşın.
Hızlı iletişim · WhatsApp
Hangi Aparey Gerekli, Birlikte Bakalım
Hangi apareyin gerekli olduğuna klinik muayenede, ağız içi değerlendirmeyle karar veriyorum. Muayene randevunuzu size uygun gün ve saatte birlikte planlayalım.

Ortodonti Uzmanı
Uzm. Dr. Betül Nazlı Muştu Hakkında
2015 yılında Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nden mezun oldum; Marmara Üniversitesi Ortodonti Anabilim Dalı’ndaki 4 yıllık uzmanlık eğitimimi 2021’de tamamlayarak ortodonti uzmanı unvanını aldım.
Bağdat Caddesi’ndeki poliklinikte yalnızca ortodonti tedavilerini üstleniyorum. Çocuklarda aparey tedavisinden yetişkinlerde tel, şeffaf plak ve cerrahiyle birlikte planlanan tedavilere kadar her aşamayı kendim yürütüyorum.





Blog
Apareyler ve Çocuklarda Ortodonti Yazılarım
Apareyler ve erken dönem ortodonti hakkında merak edebileceğiniz konuları yazılarımda anlattım.
Blog
Twin Block Apareyi Nedir? Çocuk Çene Gelişimi
Çocuklarda geride veya ileride olan çene gelişimini ameliyatsız düzelten aktivatör (fonksiyonel…
Blog
Çocuklarda Diş Teli Ne Zaman Takılır?
Ebeveynlerin en sık sorduğu şeylerden biri: “Çocuğuma ne zaman diş teli taktırmalıyım?” Buna tek…
Blog
Ortodontik Tedavi Nedir?
Ortodontik tedavi neyi düzeltir, teşhis aşamasında hangi kayıtlar alınır, tedavi hangi aşamalardan…
Blog
Diş Teli Kaç Yaşına Kadar Takılır?
Toplumda diş teli tedavisinin sadece çocuklara veya ergenlik çağındaki gençlere özgü olduğuna dair…
Blog
Diş Telinden Sonra Plak Ne Kadar Takılır?
Diş teli tedavisi bitip teller çıktığında dişler artık düzgün bir sırada. Ama işin görünmeyen bir…
SSS
Ortodontik Apareyler Hakkında Sık Sorulan Sorular
Aparey önerdiğim hastalarımın ve ailelerinin en sık sorduğu soruları yanıtladım.
Ortodontik aparey nedir?
Ortodontik aparey; dişleri hareket ettirmek, çenelerin gelişimini yönlendirmek, bir boşluğu korumak ya da tedavi sonrası dişleri yerinde tutmak için kişiye özel hazırlanan tedavi aracıdır. Sabit, hareketli, fonksiyonel, ağız dışı ve pekiştirme apareyleri olarak gruplanır.
Sabit aparey ile hareketli aparey arasındaki fark nedir?
Sabit apareyler dişlere bantlarla ya da yapıştırılarak tutturulur ve yalnızca hekim tarafından çıkarılır. Hareketli apareyleri hasta yemek ve fırçalama için çıkarabilir; bu yüzden etkileri, önerilen süre boyunca düzenli takılmalarına bağlıdır.
Aparey kaç yaşında takılır?
Çenelerin gelişimini yönlendiren apareyler büyüme sürerken, çoğunlukla karışık dişlenme döneminde kullanılır. Bu yüzden ilk ortodontik muayene 7 yaş civarında önerilir. Pekiştirme apareyleri ise tedavinin sonunda, her yaşta kullanılır.
Hareketli aparey günde kaç saat takılmalı?
Apareyin türüne ve tedavinin amacına göre değişir. Çoğu hareketli apareyin etkili olması için günün büyük bölümünde ve geceleri takılması gerekir. Size özel kullanım süresini apareyi teslim ederken belirtiyorum.
Aparey ağrı yapar mı, konuşmayı etkiler mi?
Apareyler genellikle ağrılı değildir. İlk günlerde dişlerde ve damakta hafif bir baskı, konuşmada kısa süreli bir değişiklik hissedilebilir; dil ve dudaklar çoğu zaman birkaç gün içinde alışır.
Aparey kırılırsa ya da kaybolursa ne yapmalıyım?
Bekletmeden bana ulaşın. Kırık ya da gevşemiş bir apareyi takmaya devam etmek dişlere ve dokulara zarar verebilir. Apareyin onarılması ya da yenisinin hazırlanması gerekip gerekmediğine kontrolde karar veriyoruz.
Yetişkinlerde aparey kullanılır mı?
Çenelerin büyümesini yönlendiren apareyler büyüme tamamlandıktan sonra etkili olmaz. Yetişkinlerde apareyler daha çok sabit tel ya da şeffaf plak tedavisine destek olarak ve tedavi sonrasında pekiştirme amacıyla kullanılır.
Aparey tedavisinin ücreti neye göre belirlenir?
Ücret; apareyin tipine, sabit ya da hareketli olmasına, tedavinin süresine ve sonrasında tel ya da plak tedavisi gerekip gerekmeyeceğine göre değişir. Sağlık hizmetlerinde tanıtım kuralları gereği internet üzerinden fiyat paylaşmıyorum; belirleyici etkenleri çene genişletme aparatı fiyatları sayfamda anlattım.
İletişim
Randevu ve İletişim
Aparey tedavisi için muayene randevusu almak ya da sorularınızı iletmek için bana WhatsApp veya telefonla ulaşabilirsiniz. Kliniğim Kadıköy Feneryolu’nda, Marmaray Feneryolu durağından yaklaşık 5 dakika uzaklıkta.
WhatsAppWhatsApp üzerinden randevu alın0541 189 16 48Arayarak randevu oluşturun






